Theo phương án vừa được công bố, NHNN thực hiện mua USD vào thứ Hai và thứ Tư hằng tuần. Đối tượng tham gia là các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài có trạng thái ngoại tệ dương. Khối lượng mua tối đa đối với từng đơn vị được xác định trên cơ sở đưa trạng thái ngoại tệ về mức cân bằng, căn cứ số liệu cuối ngày làm việc liền trước.
Đáng chú ý, cơ chế này không đặt ra một hạn mức tổng thể được công bố trước cho toàn bộ chương trình. Điều đó đồng nghĩa quy mô can thiệp sẽ được quyết định thông qua nhu cầu giao dịch thực tế, khả năng cung ứng USD của các ngân hàng và điều kiện thị trường tại từng thời điểm.
Với tỷ giá 25.500 VND/USD, mỗi 1 tỷ USD được NHNN mua vào sẽ tương ứng khoảng 25.500 tỷ đồng được thanh toán cho hệ thống ngân hàng. Theo ABS Research, đây là nguồn lực có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu cân đối vốn của các tổ chức tín dụng đang gia tăng, đặc biệt khi hoạt động sản xuất, kinh doanh, thanh toán và giải ngân thường bước vào giai đoạn cao điểm những tháng cuối năm.
Điểm đáng chú ý trong động thái lần này nằm ở thời điểm triển khai. Chỉ trong ít ngày đầu tháng 11, NHNN liên tiếp sử dụng 2 phương án can thiệp thị trường ngoại tệ, qua đó bổ sung nguồn cung VND cho hệ thống ngân hàng theo những cơ chế khác nhau.
Trước đó, ngày 6/11, NHNN công bố phương án hoán đổi USD/VND kỳ hạn 182 ngày. Theo đó, tỷ giá mua USD giao ngay được xác định ở mức 24.399 VND/USD và tỷ giá bán kỳ hạn là 24.704 VND/USD. Nếu sử dụng toàn bộ hạn mức, lượng tiền đồng cung ứng ban đầu có thể đạt gần 48.800 tỷ đồng.
Tuy nhiên, 2 nghiệp vụ có sự khác biệt căn bản về thời hạn sử dụng vốn. Với giao dịch hoán đổi, các ngân hàng nhận VND khi bán USD cho NHNN nhưng phải mua lại lượng ngoại tệ tương ứng sau 182 ngày, qua đó hoàn trả tiền đồng theo cam kết. Trong khi đó, nghiệp vụ mua USD giao ngay không đi kèm thỏa thuận bán lại ngoại tệ theo cùng giao dịch. Vì vậy, lượng VND được cung ứng không có thời điểm thu hồi cố định như hợp đồng hoán đổi.
Sự kết hợp này cho thấy nhà điều hành đang mở rộng khả năng lựa chọn công cụ theo nhu cầu thanh khoản của thị trường. OMO tiếp tục đảm nhiệm vai trò điều tiết vốn ngắn hạn; hoán đổi ngoại tệ cung cấp nguồn VND với thời hạn xác định; còn mua ngoại tệ giao ngay tạo thêm nguồn tiền đồng không gắn với nghĩa vụ hoàn trả tại một ngày đáo hạn cụ thể.
Đây là điểm có ý nghĩa đối với các ngân hàng thương mại trong bối cảnh áp lực vốn không chỉ xuất hiện ở nhu cầu thanh toán ngắn hạn mà còn liên quan đến kế hoạch cân đối nguồn vốn trong nhiều tháng tiếp theo.
Thanh khoản cuối năm và bài toán giảm áp lực chi phí vốn
Thực tế thị trường cho thấy, nhu cầu bổ sung thanh khoản vẫn hiện hữu. Theo số liệu từ ABS Research tổng hợp, lãi suất VND qua đêm trên thị trường liên ngân hàng tăng từ 3,7%/năm ngày 3/11 lên 4,60%/năm ngày 9/11. Cùng thời gian, dư nợ OMO tăng từ 116.381 tỷ đồng lên 124.862 tỷ đồng.
Áp lực thanh khoản còn gắn với tốc độ mở rộng tín dụng. Đến ngày 4/11, dư nợ toàn hệ thống đạt khoảng 20,9 triệu tỷ đồng, tăng 12,55% so với cuối năm 2025. Khi nhu cầu vốn của doanh nghiệp và nền kinh tế tiếp tục tăng, các ngân hàng phải đồng thời bảo đảm khả năng giải ngân, duy trì các tỷ lệ an toàn và kiểm soát chi phí huy động.
Trong bối cảnh đó, việc NHNN mua USD giao ngay có thể tạo thêm nguồn tiền khả dụng cho những ngân hàng tham gia giao dịch, giảm bớt áp lực tìm kiếm vốn trên thị trường liên ngân hàng. Nếu lượng ngoại tệ mua vào đủ lớn và được phân bổ vào hệ thống một cách phù hợp, công cụ này có thể góp phần cải thiện thanh khoản, hạn chế áp lực tăng lãi suất ngắn hạn.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng tiền đồng được cung ứng qua mua ngoại tệ không đồng nghĩa mặt bằng lãi suất sẽ giảm ngay lập tức. Mức độ truyền dẫn còn phụ thuộc vào khả năng phân bổ nguồn vốn giữa các ngân hàng, nhu cầu tín dụng, chi phí huy động và diễn biến thanh khoản chung. NHNN cũng có thể chủ động phối hợp với OMO để điều tiết lượng tiền lưu thông, tránh tình trạng thanh khoản dư thừa gây áp lực lên các mục tiêu điều hành khác.
Cân bằng mục tiêu tỷ giá và củng cố dự trữ ngoại hối
Một khía cạnh quan trọng khác là tác động đối với thị trường ngoại hối. Việc NHNN mua USD được triển khai trong thời điểm tỷ giá USD/VND đã có dấu hiệu hạ nhiệt so với giai đoạn trước.
Ngày 9/11, tỷ giá liên ngân hàng được ghi nhận quanh vùng 25.547 VND/USD, chỉ cao hơn 47 đồng so với mức giá mua can thiệp. Theo đánh giá của ABS Research, mức 25.500 VND/USD có thể trở thành ngưỡng hỗ trợ khi tỷ giá giảm, qua đó hạn chế khả năng VND lên giá quá nhanh.
Ở góc nhìn thị trường, Khối Thị trường tài chính ACB cũng nhận định, nguồn cung USD tương đối thuận lợi, trong khi nhu cầu ngoại tệ chưa xuất hiện biến động đột biến. Vùng 25.450-25.500 VND/USD đang đóng vai trò hỗ trợ đáng chú ý. Triển vọng kiều hối, giải ngân vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các dòng vốn quốc tế từ nay đến Tết Nguyên đán có thể tạo thêm điều kiện để NHNN mua ngoại tệ.
Dù vậy, mức tỷ giá 25.500 VND/USD không nên được hiểu là cam kết duy trì một mặt bằng tỷ giá cố định. Đây trước hết là mức giá mua can thiệp, được sử dụng trong khuôn khổ điều hành linh hoạt theo diễn biến cung cầu ngoại tệ.
Về dài hạn, việc tích lũy thêm USD còn có ý nghĩa đối với năng lực dự trữ ngoại hối quốc gia. Theo số liệu từ ABS dẫn lại, dự trữ ngoại hối Việt Nam đạt khoảng 87,6 tỷ USD tại ngày 18/6/2026, thấp hơn đáng kể so với mức đỉnh gần 112 tỷ USD đầu năm 2022. Do đó, khi điều kiện thị trường cho phép, việc mua ngoại tệ không chỉ góp phần điều tiết tỷ giá mà còn tạo thêm nguồn lực để tăng khả năng ứng phó trước những cú sốc từ bên ngoài.
Điều hành linh hoạt nhưng vẫn cần bảo đảm dư địa chính sách
Theo ABS Research, nếu NHNN mua 2 tỷ USD đến cuối tháng 3/2027, lượng VND tương ứng có thể đạt khoảng 51.000 tỷ đồng; với quy mô 6 tỷ USD là 153.000 tỷ đồng và 10 tỷ USD là 255.000 tỷ đồng. Đây là những kịch bản giả định, không phải hạn mức mua đã được cơ quan điều hành xác nhận.
Trong kịch bản cơ sở 6 tỷ USD, lượng tiền đồng cung ứng tương đương khoảng 123% dư nợ OMO cuối tháng 10. Quy mô này cho thấy tiềm năng hỗ trợ thanh khoản đáng kể nếu nguồn ngoại tệ được đưa vào giao dịch thuận lợi.
Tuy nhiên, nhà điều hành vẫn phải cân đối nhiều mục tiêu trong cùng một thời điểm. Chính sách lãi suất của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), sức mạnh đồng USD trên thị trường quốc tế, nhu cầu nhập khẩu và chênh lệch lãi suất VND - USD tiếp tục là những yếu tố chi phối tỷ giá. Trong nước, việc giảm lãi suất huy động để hỗ trợ doanh nghiệp cũng cần được thực hiện song hành với yêu cầu duy trì sức hấp dẫn của đồng Việt Nam.
Nhìn tổng thể, việc chuyển từ hoán đổi ngoại tệ sang triển khai thêm mua USD giao ngay cho thấy NHNN đang chủ động đa dạng hóa phương thức điều hành, thay vì phụ thuộc vào một công cụ đơn lẻ. Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa trong giai đoạn nhu cầu vốn tăng cao, tỷ giá cần được duy trì ổn định và dư địa chính sách tiền tệ phải được sử dụng thận trọng.
Hiệu quả của động thái này sẽ không chỉ được đo bằng số USD mua vào hay lượng VND được đưa ra thị trường, mà còn thể hiện ở khả năng giảm áp lực thanh khoản, ổn định chi phí vốn và duy trì sự cân bằng giữa thị trường tiền tệ với thị trường ngoại hối. Quan trọng hơn, sự linh hoạt trong lựa chọn công cụ sẽ giúp NHNN có thêm dư địa hỗ trợ hoạt động của các ngân hàng thương mại, đồng thời giữ thế chủ động trước những biến động khó lường của kinh tế trong nước và quốc tế.
