Bên lề sự kiện Ngày Khí tượng thế giới (23.3), ông Mai Văn Khiêm - Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, Cục Khí tượng Thủy văn đã chia sẻ về những áp lực của dự báo viên trong những tình huống bão mạnh hoặc thiên tai phức tạp.
Thiên tai cực đoan, áp lực về độ chính xác
Theo ông Khiêm, trong các tình huống bão mạnh hoặc thiên tai diễn biến phức tạp, áp lực đối với dự báo viên thể hiện rõ trên nhiều phương diện đồng thời: chuyên môn, thời gian, trách nhiệm xã hội và tâm lý nghề nghiệp.
Trước hết là áp lực về độ chính xác trong điều kiện khí quyển ở trạng thái bất định cao. Khi xuất hiện bão mạnh, đặc biệt là bão có quá trình tăng cấp nhanh, sai số quỹ đạo và cường độ thực tế và giữa các mô hình số trị (NWP) thường phân tán lớn.
Dự báo viên phải liên tục phân tích, so sánh sản phẩm từ nhiều nguồn (ECMWF, GFS, HWRF…), đánh giá sai lệch hệ thống (Bias) và lựa chọn kịch bản tối ưu trong thời gian rất ngắn. Mỗi quyết định điều chỉnh quỹ đạo vài chục km hay thay đổi cấp gió đều có thể kéo theo hệ quả tác động, công tác ứng phó sẽ thay đổi lớn, như đối với công tác sơ tán, vận hành hồ chứa hoặc bố trí lực lượng ứng phó thiên tai.
Thứ hai là áp lực thời gian và cường độ làm việc cao. Khi bão/áp thấp nhiệt đới tác động với cường độ mạnh và diễn biến phức tạp, các dự báo viên phải đưa ra các dự báo liên tục và cập nhật từng giờ.
Trong cao điểm bão, dự báo viên thường làm việc theo chế độ trực tăng cường 24/24 giờ, cập nhật bản tin 1 - 3 giờ/lần, đồng thời phải xử lý khối lượng lớn dữ liệu radar, vệ tinh, quan trắc thực đo và mô hình.
"Tính liên tục của thông tin đòi hỏi khả năng duy trì sự tập trung cao độ trong thời gian dài, trong khi diễn biến thực tế có thể thay đổi nhanh chóng, chúng tôi liên tục phải cập nhật, để đưa ra các dự báo sớm, sát nhất và ngoài áp lực về chuyên môn, chúng tôi còn chịu thêm áp lực về dư luận" - ông Khiêm chia sẻ.
Điều chỉnh và cập nhật dự báo là cần thiết nhưng có thể bị soi xét
Giám đốc cơ quan khí tượng cũng trải lòng về áp lực trách nhiệm xã hội và truyền thông. Theo ông Khiêm, dự báo viên không chỉ cung cấp thông tin kỹ thuật mà còn phải đảm bảo thông điệp cảnh báo rõ ràng, dễ hiểu, tránh gây hoang mang nhưng cũng không được đánh giá thấp rủi ro.
"Trong bối cảnh mạng xã hội lan truyền thông tin nhanh, nhiều nền tảng đa phương tiện đưa tin, mọi sai lệch nhỏ hoặc điều chỉnh dự báo đều có thể bị soi xét, tạo thêm áp lực tâm lý đối với dự báo viên; với người dự báo viên chúng tôi rất sợ câu: Nhà nước trả tiền nuôi thế mà lại dự báo sai, không bằng các dự báo trên mạng, các Tiktoker phân tích online" - ông Khiêm nói.
Cuối cùng là áp lực đạo đức nghề nghiệp và hệ quả tiềm ẩn. Mỗi bản tin phát hành có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh mạng, tài sản và quyết định điều hành của chính quyền. Ý thức về trách nhiệm này khiến dự báo viên luôn ở trạng thái thận trọng cao, đôi khi căng thẳng kéo dài, đặc biệt khi thiên tai gây thiệt hại lớn dù dự báo đã được thực hiện đúng quy trình chuyên môn.
Ông Khiêm cho rằng đây là đặc thù nghề nghiệp đòi hỏi không chỉ năng lực phân tích khí tượng thủy văn vững chắc mà còn khả năng chịu áp lực và phối hợp tác nghiệp hiệu quả.
Chủ đề của Ngày Khí tượng thế giới năm nay, "Quan trắc hôm nay, Bảo vệ ngày mai", là một lời kêu gọi hành động. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc kêu gọi các Chính phủ, các ngân hàng phát triển và khu vực tư nhân phải tăng cường hỗ trợ cho xương sống quan trắc toàn cầu, từ các trạm bề mặt đến các vệ tinh, đảm bảo dữ liệu được chia sẻ một cách công khai và công bằng.
Việc đầu tư vào quan trắc sẽ mang lại lợi ích gấp nhiều lần - giúp củng cố hòa bình, an ninh, khả năng phục hồi và phát triển bền vững. Bằng cách quan trắc ngày hôm nay, chúng ta có thể bảo vệ tương lai vì con người, vì hành tinh, vì sự thịnh vượng và cho các thế hệ mai sau.
