A- A A+ | Trong Tăng tương phản Giảm tương phản

Nhận diện những chiếc bẫy tư tưởng và trào lưu độc hại trên mạng xã hội

Những trào lưu độc hại trên mạng xã hội có nguy cơ làm lệch lạc nhận thức, xói mòn chuẩn mực đạo đức và tiềm ẩn nguy cơ trục lợi, lừa đảo.

Nhận diện những chiếc bẫy tư tưởng và trào lưu độc hại trên mạng xã hội
Công an tỉnh Quảng Trị vừa xử lý các đối tượng “giang hồ mạng” có hành vi lệch chuẩn. Trong ảnh các đối tượng livestream tự gây thương tích trên TikTok. Ảnh: Công an tỉnh Quảng Trị

Mạng xã hội như Facebook, TikTok, Threads… đã thay đổi mạnh mẽ cách giao tiếp, tiếp nhận thông tin và đời sống tinh thần, mở ra cơ hội sáng tạo, chia sẻ tri thức, kết nối cộng đồng và phát triển kinh tế số. Tuy nhiên, tốc độ lan truyền nhanh cùng thuật toán đề xuất nội dung cũng khiến thông tin giật gân, phản cảm, sai lệch dễ thu hút sự chú ý, lấn át những giá trị tích cực.

Đáng chú ý là sự tái xuất hiện, biến tướng của hình tượng “giang hồ mạng”. Một số tài khoản dùng hình ảnh bặm trợn, lời lẽ thô tục, khoe tiền bạc, bạo lực và thái độ coi thường pháp luật để thu hút người xem. Những hành vi lệch chuẩn được tô vẽ thành biểu tượng của bản lĩnh, nghĩa khí, thành công, khiến một bộ phận người xem thần tượng hóa, bắt chước.

Thực chất, đây là sự đánh tráo hệ giá trị: lấy sự hung hãn thay cho bản lĩnh, lấy khả năng gây sợ hãi thay cho uy tín, lấy sự bất chấp chuẩn mực thay cho cá tính. Khi những hình tượng như vậy được tôn vinh bằng lượt tương tác, người trẻ có thể hình thành nhận thức sai lệch về thành công, vị thế và cách khẳng định bản thân trong xã hội.

Gần đây, trào lưu “đi tù online” tiếp tục tạo ra nhiều tranh luận, người tham gia có thể tạo nhân vật mặc trang phục tù nhân, thực hiện các hoạt động mô phỏng như điểm danh, ăn uống, lao động, giao tiếp trong buồng giam; một số tài khoản còn livestream quá trình nhập vai và biến các hoạt động này thành nội dung giải trí.

Cần khẳng định, việc sử dụng trò chơi mô phỏng không mặc nhiên đồng nghĩa với vi phạm pháp luật hay có động cơ xấu. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở cách thức khai thác và truyền bá nội dung. Nhà tù không phải một không gian giải trí vô hại để tùy tiện biến thành trò tiêu khiển. Đằng sau bản án là hành vi vi phạm pháp luật, là sự mất mát tự do, là nỗi đau của gia đình và những hệ lụy đối với xã hội. Nếu việc chấp hành án bị mô tả như một cuộc trải nghiệm thú vị, thậm chí được gắn với những lời thoại giang hồ, sự ngông nghênh và tâm lý thách thức, thì nguy cơ bình thường hóa hành vi vi phạm pháp luật là điều cần được cảnh báo. Một bộ phận người trẻ có thể tò mò, xem nhẹ hậu quả của việc phạm tội hoặc hình thành sự lệch lạc trong thái độ đối với pháp luật.

Từ hiện tượng “giang hồ mạng”, trào lưu “đi tù online”, những biểu hiện tưởng chừng chỉ mang tính giải trí đang đặt ra vấn đề đáng suy ngẫm dễ dẫn đến lệch lạc trong nhận thức, sự xói mòn các giá trị văn hóa, đạo đức và nguy cơ trục lợi trên không gian mạng.

Nhìn từ những hiện tượng trên, có thể thấy điểm chung đáng lo ngại không nằm ở bản thân công nghệ hay hình thức trò chơi trực tuyến, mà ở cách một số cá nhân lợi dụng công nghệ để đảo lộn các chuẩn mực xã hội. Những gì thiêng liêng bị biến thành công cụ câu khách; những gì gắn với kỷ cương pháp luật bị biến thành trò tiêu khiển; những hành vi lệch chuẩn lại được khoác lên vẻ ngoài cá tính và thời thượng.

Điều cần cảnh giác là không phải mọi trào lưu trên mạng xã hội đều tự phát, vô thưởng vô phạt hoặc chỉ nhằm mục đích giải trí. Trong môi trường kinh tế chú ý, sự tò mò, tâm lý đám đông, nhu cầu khẳng định bản thân và niềm tin của người dùng có thể trở thành nguồn lực để một số cá nhân khai thác nhằm thu lợi. Đằng sau những video tưởng như ngẫu hứng có thể là chiến lược xây dựng tài khoản, tăng người theo dõi, dẫn dắt người dùng đến các nền tảng khác, quảng cáo sản phẩm hoặc tổ chức những hoạt động thu tiền thiếu minh bạch.

Bởi vậy, cần đặc biệt cảnh giác với quan niệm cho rằng tham gia một trò chơi trên mạng, tặng một món quà ảo hay cung cấp một vài thông tin cá nhân chỉ là hành động nhỏ, không đáng lo ngại. Thực tế, giá trị của quà tặng ảo có thể quy đổi thành tiền thật; dữ liệu cá nhân có thể trở thành hàng hóa trong các hoạt động mua bán trái phép; một cú nhấp chuột thiếu cảnh giác có thể mở đầu cho chuỗi hành vi lừa đảo. Không gian mạng là ảo, nhưng tài khoản ngân hàng bị chiếm đoạt, danh tính bị giả mạo, dữ liệu cá nhân bị khai thác và niềm tin bị lợi dụng đều là những tổn thất có thật.

Tin liên quan

Đối tác tin cậy