Đứng từ trên cao nhìn xuống, vịnh Vĩnh Hy (xã Vĩnh Hải, tỉnh Khánh Hòa) nhỏ xinh đúng bằng một bụm tay. Một vụng biển nhỏ nhấp nhô những con thuyền vẽ cặp mắt hấp háy với trùng dương, khi triều lên tạo thành một khung gương bán nguyệt, với 2 vòng cung núi chờm ra như đôi tay che chở sóng gió.
Được hình thành từ núi, biển, đá, nước nên Vĩnh Hy tự nhiên khởi sinh nhan sắc mỹ miều, được tôn vinh là 1 trong 4 vịnh biển đẹp và hoang sơ bậc nhất Việt Nam. Đấy là khiêm tốn mà nói thôi, chứ để so sánh, khắp vùng biển Đông Nam Á, cũng hiếm nơi đâu có vịnh biển đẹp như thế, bởi không có sự giao hòa giữa đại ngàn Trường Sơn và Biển Đông.
Địa chất đó khiến Vĩnh Hy có cả gió núi thét gào, sóng biển cồn cào làm hao mòn đá núi, biến đá thành cát để bồi đắp cho bờ vịnh suốt hàng triệu năm qua. Thế nên, Vĩnh Hy có vẻ đẹp lạ thường của mình hạc xương mai, như một phiến xú thạch Thái Hồ.
Nhìn trên bản đồ, Vĩnh Hy là một vịnh nhỏ nằm ở phía Đông Bắc và cách trung tâm thành phố Phan Rang khoảng 40km. Biển của vùng Nam Trung Bộ nổi tiếng với xanh ngọc bích kỳ lạ với nhiều phổ màu tùy theo ánh nắng trong ngày hay theo mùa.
Dọc đường vào Vĩnh Hy là trải nghiệm ngắm biển xanh trong như pha lê, những dãy núi đá vôi uốn lượn và làng chài yên bình nép mình bên vịnh. Con đường đó thuộc cung đường biển được xem là một trong những tuyến đường ven biển đẹp nhất miền Trung.
Màu xanh biếc của biển cả, màu xanh lục của rừng rú phủ khắp núi non, bầu trời xanh thẳm như đại dương trên cao với muôn vàn con thuyền do mây trắng tạo thành, biến Vĩnh Hy với bức tranh thiên nhiên sống động khiến mọi con tim phải rộn ràng như lạc vào chốn địa đàng.
Chốn địa đàng tồn tại trong truyền tụng của người dân bản địa. Họ kể rằng, xưa vịnh biển của làng mình mang một cái tên đơn sơ là Vũng Găng. Trong làng chài có một chàng ngư dân chất phác, hiền lành tên là Vĩnh Hy. Một đêm thanh gió mát, chàng đã vô tình bắt gặp một nàng tiên có đôi cánh trắng tinh khôi đến tắm.
Yêu từ lần đầu gặp, nên chàng đã bơi đến cùng nàng tâm tình, và hai người nên duyên vợ chồng kể từ đấy. Nhưng không may, lúc chàng dong thuyền đi đánh cá ngoài biển khơi, thì trời đột ngột nổi sóng to, gió lớn khiến chàng một đi mà không bao giờ trở lại.
Người vợ ở nhà mong ngóng tin chàng, đau khổ, tuyệt vọng chạy lên Núi Chúa, nước mắt nàng chảy dài thành suối Lồ Ồ, và đã chảy mãi đến tận ngày nay. Từ đó, Vũng Găng được đổi tên thành Vĩnh Hy để ghi nhớ mối tình kỳ ngộ mà bi thảm kia, để rồi cảnh sắc nơi đây chan chứa chữ tình thống thiết.
Một năm có 4 mùa còn Vĩnh Hy một ngày có 4 thời khắc đẹp. Mỗi thời khắc khác nhau trong ngày, Vĩnh Hy lại khoác lên chiếc áo mới, tạo nên vẻ đẹp độc đáo cho riêng mình.
Hãy thức dậy vào lúc bình minh, khi bầu không khí còn đẫm sương đêm, một thứ sương không mỏng nhẹ mà lại như hạt mưa bởi độ ẩm ngưng tụ từ biển và núi đá cao hơn nơi khác. Ngồi trên bờ kè để chầm chậm ngắm cảnh mặt trời như quả cầu lửa vĩ đại nhô lên từ biển cả và ban phát những tia nắng lấp lánh trên làn nước biển xanh lam.
Khi nắng lên đứng bóng con sào, Vĩnh Hy như hóa đá trong một giấc ngủ trưa. Gió cũng thổi rất nhẹ, khiến những con thuyền, thúng chai dường như bất động trên một khối lam ngọc. Mọi thứ yên ả và tịch mịch khôn lường, như thể một khung cảnh bon sai kỳ vĩ của tạo hóa.
Buổi hoàng hôn, Vĩnh Hy thoắt biến đổi thành một tiên nữ xiêm y rực rỡ ráng hồng. Nắng quái phương Tây chiếu lên những vách đá, ngọn núi chạy vòng cung quanh vịnh khiến chúng chói lọi màu cam, màu đỏ như đôi cánh của hồng hạc. Có lẽ đấy là linh ảnh của đôi cánh đã đưa nàng tiên đến đây tắm đó chăng?
Khi ánh sáng cuối cùng trong ngày đã tàn tạ, cả vụng nước bỗng bừng lên muôn vạn sao sa. Những con thuyền bật đèn nối đuôi nhau đi đánh cá đêm, tạo thành một quầng sáng trên đại dương, tương xứng với chuỗi ngọc ngà châu báu trang trí quán xá trong bờ, cũng vào thời điểm nhộn nhịp, tưng bừng nhất.
Cảnh đẹp đâu chỉ có thế! Nhờ nằm kề bên Vườn quốc gia Núi Chúa, Vĩnh Hy trở thành nơi hội tụ của 3 sắc thái thiên nhiên: Thế giới thủy sinh phong phú và rặng san hô tuyệt đẹp, rừng nguyên sinh bạt ngàn và những dãy núi đá vôi dựng đứng thách thức những ngọn cưa gió, cưa nước.
Tất cả được bao bọc trong tình người chân chất mà đôn hậu của người dân làng chài Vĩnh Hy. Ngôi làng nhỏ nằm tựa lưng vào núi, hướng mặt ra biển, giữ trọn nhịp sống bình yên của ngư dân miền Trung. Dù du lịch đang phát triển mạnh nhưng họ vẫn giữ nếp cha ông làm nghề truyền thống như đan lưới, đóng thuyền, đánh cá, nuôi cá lồng bè...
Vĩnh Hy sở hữu hệ sinh thái độc đáo nhờ nằm sát Vườn quốc gia Núi Chúa. Rừng khô hạn xen lẫn biển xanh tạo nên sự giao hòa hiếm gặp ở Việt Nam.
Vĩnh Hy ẩn chứa nhiều bãi tắm tuyệt đẹp với nước trong đến mức nhìn thấy từng gợn cát dưới đáy, sóng êm và không gian yên tĩnh khiến nơi đây trở thành chốn lý tưởng để tìm lại sự bình yên. Những bãi biển này còn hoang sơ và gần gũi với thiên nhiên như Bãi Hỏm, Bãi Cóc, Bãi Chuối, Bãi Bình Tiên, mũi Cá Heo...
