Nguồn chất liệu cho các dự án điện ảnh
Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận những bộ phim lịch sử, quay ở nhiều địa điểm, di tích lịch sử, có doanh thu “khủng”. Có thể kể đến như phim “Địa đạo” của đạọ diễn Bùi Thạc Chuyên với doanh thu hơn 170 tỉ đồng, phim “Mưa đỏ” của đạo diễn Đặng Thái Huyền với doanh thu hơn 700 tỉ đồng.
Tại các bối cảnh của 2 bộ phim này như: Địa đạo Củ Chi, thành cổ Quảng Trị... lượng khách đến tham quan tăng vọt, tạo ra hiệu ứng quảng bá lịch sử mạnh mẽ, có sức hút lớn với khán giả, đặc biệt là người trẻ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, phim ảnh khai thác câu chuyện lịch sử, có thể quảng bá du lịch nhưng cũng phải chú ý đến việc giữ gìn, bảo vệ di sản.
Chia sẻ với phóng viên Lao Động, TS Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam - cho biết, nhiều địa phương xác định rất rõ giá trị của điện ảnh trong việc quảng bá du lịch. Các tác phẩm điện ảnh giới thiệu rất thực tế và sinh động danh lam thắng cảnh, di sản của địa phương, những khuôn hình trong phim điện ảnh có sức thuyết phục hơn các bài diễn văn thông thường.
“Phim ảnh có độ lan tỏa rất mạnh, có tác dụng trực tiếp với người xem. Thời gian qua có nhiều bộ phim được quay ở các địa phương như: Phú Yên (nay là Đắk Lắk), Hạ Long (Quảng Ninh), Ninh Bình, TPHCM… Tuy nhiên, tôi cho rằng, không nên “du lịch hóa điện ảnh”. Một bộ phim trước tiên nó phải là một tác phẩm điện ảnh, chứ không phải chỉ quảng bá du lịch, di sản…” - bà Ngô Phương Lan nói.
Về phía địa phương, TS Nguyễn Mạnh Cường - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Ninh Bình - cho hay, địa phương xác định chuyển hóa giá trị di sản, du lịch thành nguồn lực phục vụ tăng trưởng kinh tế và phát triển công nghiệp văn hóa, trong đó có điện ảnh.
Theo ông Cường, không gian di sản, cảnh quan và những câu chuyện lịch sử, huyền tích có thể trở thành nguồn chất liệu cho các dự án điện ảnh. Ninh Bình luôn đồng hành với doanh nghiệp và các đoàn làm phim thông qua hỗ trợ bối cảnh, địa điểm, nhân lực và hệ sinh thái sẵn có, nhằm đạt mục tiêu mỗi năm có 1 bộ phim được quay tại địa phương ra mắt khán giả.
Hà Nội cũng đang mở rộng từ việc coi di sản đơn thuần là bối cảnh sang nhìn nhận như nguồn tài nguyên sáng tạo, quảng bá du lịch. Theo bà Bùi Thị Hương Thủy - Trưởng phòng Nghệ thuật và Công nghiệp văn hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, với kho tàng di sản phong phú cùng nguồn lực sáng tạo, Thủ đô có nhiều điều kiện để phát triển điện ảnh thành một ngành mũi nhọn của công nghiệp văn hóa.
“Bên cạnh đó, chất liệu điện ảnh có thể trở thành điểm khởi đầu cho các ngành khác. Thành phố đang xây dựng trung tâm công nghiệp văn hóa điện ảnh, phát triển hệ sinh thái sáng tạo, số hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu di sản... tạo điều kiện để các nhà làm phim dễ dàng tiếp cận, không làm sai lệch giá trị gốc” - bà Hương Thuỷ nói.
Di sản là nguồn lực để sáng tạo những giá trị mới
Nói về việc kết nối di sản với các tác phẩm điện ảnh, TS Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám - cho hay, nơi đây là điểm du lịch, di tích đặc biệt của Nhà nước, thường xuyên nhận được văn bản từ Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch giới thiệu các đoàn phim (đặc biệt là đoàn quốc tế).
Ông Kiêu khẳng định, bảo vệ giá trị và tính tôn nghiêm của di tích vẫn là nguyên tắc hàng đầu, nhưng không tạo rào cản tuyệt đối đối với sáng tạo.
TS Lê Xuân Kiêu đồng thời nhấn mạnh, có thể quay phim tại Văn Miếu, hai bên sẽ trao đổi kỹ lưỡng, cụ thể từng phương án và với những yêu cầu có nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến di tích sẽ không được chấp thuận.
Theo TS Trần Hoài - Trưởng bộ môn Di sản học, khoa Công nghiệp văn hóa di sản, Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (ĐHQG Hà Nội), làm phim về di sản, tại di sản cũng là một quá trình nghiên cứu lịch sử, văn hóa - du lịch với những mức độ khác nhau.
Chính vì thế, sự song hành giữa nhà làm phim, nhà nghiên cứu và cộng đồng là điều cần thiết. Với những gì được thể hiện trên màn ảnh, khán giả không chỉ nhìn nhận, đánh giá về phương diện nghệ thuật mà còn quan tâm về sự nghiên cứu, thể hiện có phù hợp với văn hóa tại khu di tích đó hay không.
Theo Thứ trưởng Bộ VHTTDL Tạ Quang Đông, một nền điện ảnh muốn có những tác phẩm có giá trị và sức cạnh tranh quốc tế phải bắt đầu từ kịch bản, người viết, đạo diễn, nhà sản xuất cùng đội ngũ chuyên môn được đào tạo bài bản, có tư duy mới và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế.
Di sản không chỉ là đối tượng cần bảo tồn mà còn là nguồn lực để sáng tạo những giá trị mới. Tuy nhiên, việc khai thác di sản, du lịch thông qua điện ảnh đòi hỏi sự hiểu biết, tôn trọng tính xác thực và trách nhiệm đối với lịch sử, văn hóa.
Theo các chuyên gia, sáng tạo không đối lập với bảo tồn; sáng tạo có trách nhiệm có thể giúp di sản được nhận thức sâu hơn và có đời sống mới trong xã hội đương đại.
