Phim chính luận vượt qua thử thách nghiệt ngã

Dấu ấn Lằn ranh

Trên các diễn đàn mạng xã hội, sức nóng của phim chưa có dấu hiệu hạ nhiệt khi bộ phim khép lại ở tập 50. Khán giả liên tục mổ xẻ về số phận của các nhân vật và những cú lật kèo nơi quan trường tỉnh Việt Đông.

Thành công của “Lằn ranh” không đến từ những yếu tố giải trí bề nổi. Nó nằm ở cách khai thác “mềm hóa” các nội dung vốn dĩ khô khan như quy trình kiểm sát, công tác cán bộ hay những lề lối hành chính. Khán giả không thấy những nhân vật một màu; họ thấy sự giằng xé giữa cái tâm của người cán bộ và những áp lực vô hình từ lợi ích nhóm.

Nhiều chuyên gia nhận định, dòng phim chính luận đang có bước chuyển mình mạnh mẽ về cả tư duy lẫn phương thức thể hiện.

Theo đạo diễn, NSND Khải Hưng: “Làm phim chính luận giống như đi trên dây. Phải làm sao để khán giả thấy được sự thật khốc liệt của cuộc đấu tranh này mà vẫn giữ được tính nhân văn và niềm tin vào công lý. Nếu không có kịch bản đủ sâu, diễn viên đủ tầm, phim sẽ rất dễ rơi vào sự sáo rỗng”.

Nhìn rộng ra từ hiện tượng “Lằn ranh”, có thể thấy dòng phim chính luận trên sóng VTV vốn có một sức sống rất bền bỉ, dù đây được coi là mảng đề tài khó nhất của phim truyền hình.

Trước đó, công chúng từng bị chinh phục bởi những “tượng đài” như “Bí thư Tỉnh ủy” (2010) với câu chuyện đổi mới tư duy nông nghiệp, hay “Chủ tịch tỉnh” (2011) với hình tượng lãnh đạo chính trực trước những lôi kéo của quyền lực.

Đến giai đoạn gần đây, tư duy làm phim đã có bước chuyển mình mạnh mẽ, sát với thực tế cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng. Những bộ phim như “Sinh tử” (2019) hay “Đấu trí” (2022) không còn ngại ngần khi đưa vào những vụ đại án kinh tế, lợi ích nhóm hay những sai phạm trong đấu thầu thiết bị y tế. Sự chuyển mình này cho thấy các nhà làm phim đã dũng cảm bước qua “vùng an toàn” để phản ánh trung thực những lát cắt khắc nghiệt của đời sống.

NSND Đỗ Thanh Hải, Phó Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam, từng cho hay: “Phim chính luận luôn là một thử thách nghiệt ngã. Nó đòi hỏi kịch bản phải có độ dày về thực tế, đạo diễn phải có bản lĩnh và diễn viên phải có sự trải nghiệm đời sống sâu sắc để không biến nhân vật thành những “cái loa” tuyên truyền”.

Thước đo từ khán giả

Sức hút của “Lằn ranh” và những bộ phim đi trước cho thấy một thực tế: Khán giả Việt chưa bao giờ quay lưng với những vấn đề hệ trọng của đất nước trên màn ảnh. Ngược lại, họ đang có một “cơn khát” cháy bỏng về những tác phẩm chính luận chất lượng cao.

Sự mong chờ của khán giả hiện nay không chỉ dừng lại ở việc xem “kết cục của kẻ xấu”, mà là mong đợi sự thấu hiểu và phản biện xã hội qua lăng kính nghệ thuật. Khán giả kỳ vọng vào sự đa chiều trong nhân vật. Họ muốn thấy những lãnh đạo, những kiểm sát viên, cảnh sát là những con người bằng xương bằng thịt, có những phút yếu lòng nhưng biết giữ mình trước lằn ranh tội lỗi.

Phim chính luận không nên chỉ là bản tường thuật lại các vụ án đã qua, mà cần dự báo được những xung đột xã hội mới, những biến tướng tinh vi của tội phạm trong thời đại công nghệ số. Ngoài ra, phim chính luận sử dụng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, thoát ly khỏi lối kể chuyện chậm chạp, lời thoại giáo điều để thay bằng nhịp phim kịch tính, logic và giàu tính chiến đấu.

Đạo diễn, NSƯT Nguyễn Mai Hiền, người đứng sau thành công của “Lằn ranh” chia sẻ: “Làm phim chính luận là câu chuyện của bản lĩnh. Thách thức lớn nhất không phải là sao chép các văn bản báo chí hay nghị quyết vào phim, mà là phải vượt qua chính mình để làm cho những nội dung đó trở nên hấp dẫn, sâu sắc và thực tế. Khán giả ngày nay có thẩm mỹ rất cao, họ không chấp nhận sự khô khan hay những nhân vật “tốt toàn diện” thiếu thực tế”.

Khi những tập cuối cùng của “Lằn ranh” khép lại, điều khán giả mong chờ nhất không chỉ là một cái kết thỏa đáng trên phim, mà là sự tiếp nối của những tác phẩm bản lĩnh hơn, sâu sắc hơn, góp phần củng cố niềm tin vào lẽ phải và sự minh bạch trong đời sống xã hội hôm nay.