Đây là đề xuất cần thiết trước tình trạng hoạt động kinh doanh thuốc trên môi trường mạng ngày càng khó kiểm soát.
Livestream có ưu thế tương tác trực tiếp, tiếp cận nhanh và tạo cảm giác gần gũi. Tuy nhiên, chính đặc điểm này cũng dễ khiến người xem đưa ra quyết định mua hàng vội vàng dưới tác động của những lời quảng cáo hấp dẫn, khuyến mại giới hạn thời gian hoặc các màn “chốt đơn” liên tục.
Cách bán hàng ấy có thể phù hợp với quần áo, đồ gia dụng, nhưng không thể áp dụng cho thuốc.
Bởi quần áo không phù hợp có thể đổi trả, còn sử dụng sai thuốc có thể khiến bệnh nặng hơn, gây phản ứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng.
Trong một phiên livestream, người mua rất khó kiểm chứng người đang tư vấn có đủ chuyên môn hay không; cơ sở bán hàng có được cấp phép không; thuốc có nguồn gốc từ đâu và được bảo quản như thế nào.
Nguy hiểm hơn, người bán có thể dựa vào một vài triệu chứng được mô tả sơ sài để giới thiệu thuốc như thể đang khám bệnh. Người xem từ đó tự chẩn đoán, tự mua, tự điều trị mà không được bác sĩ thăm khám hoặc dược sĩ tư vấn đầy đủ.
Cấm livestream bán thuốc vì thế không phải là hạn chế thương mại điện tử, mà là thiết lập ranh giới an toàn đối với một loại hàng hóa đặc biệt. Tuy nhiên, cấm một hình thức bán hàng mới chỉ là bước đầu.
Nếu thiếu cơ chế giám sát đồng bộ, hoạt động bán thuốc có thể chuyển từ livestream công khai sang hội nhóm kín, tài khoản cá nhân hoặc tin nhắn riêng.
Các phiên phát trực tiếp cũng có thể được ngụy trang thành hoạt động “chia sẻ kinh nghiệm”, “tư vấn sức khỏe” rồi dẫn người xem đến một địa chỉ khác để mua hàng.
Do đó, quy định phải xác định rõ trách nhiệm của mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các nền tảng trung gian.
Những đơn vị này phải xác minh người bán, lưu vết giao dịch, chủ động phát hiện, gỡ bỏ nội dung vi phạm và cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng khi được yêu cầu.
Cùng với việc quản lý hoạt động bán thuốc, cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm tình trạng quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm và thiết bị y tế như thể có công dụng chữa bệnh.
Những quảng cáo gây nhầm lẫn này, khiến nhiều người bỏ tiền mua sản phẩm không mang lại hiệu quả như mong đợi. Nguy hiểm hơn, vì tin vào quảng cáo, người bệnh có thể chậm đi khám, bỏ lỡ thời điểm điều trị tốt nhất.
Ngành y tế cũng không thể chỉ dừng lại ở việc khuyến cáo người dân thận trọng. Trong mối quan hệ này, người mua thường ở thế yếu vì thiếu kiến thức chuyên môn và không có đủ thông tin để kiểm chứng.
Bởi vậy, trách nhiệm trước hết phải thuộc về người bán, nền tảng trung gian và cơ quan quản lý. Vi phạm phải được phát hiện kịp thời, công khai và xử lý đủ sức răn đe.
Cấm livestream bán thuốc, mục tiêu cuối cùng không chỉ là dẹp những phiên “chốt đơn” thuốc trên mạng, mà phải xây dựng thị trường dược phẩm trực tuyến minh bạch, có định danh, truy xuất được nguồn gốc và quy được trách nhiệm khi xảy ra hậu quả.
Sự tiện lợi trong mua bán thuốc không thể được đặt cao hơn sự an toàn về sức khỏe và tính mạng con người.
