Bắt đầu từ 3 bức ảnh lịch sử
Hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng bắt đầu từ những bức ảnh hiện trường do KTS Nguyễn Xuân Thắng sưu tầm trong quá trình hỗ trợ cơ quan chức năng tìm kiếm liệt sĩ.
Từ năm 2018, nhóm nghiên cứu của KTS Nguyễn Xuân Thắng lần lượt thu thập được 3 bức ảnh từ nhiều nguồn khác nhau trên internet, ghi lại cảnh chôn cất tập thể các liệt sĩ.
Tuy nhiên, theo KTS Nguyễn Xuân Thắng, thử thách lớn nhất không phải là tìm được những bức ảnh này mà là xác định chính xác chúng được chụp ở đâu và vào thời điểm nào. Vì vậy, trong suốt 4 năm đầu, nhóm chỉ tập trung giải bài toán xác định không gian và thời gian bằng cách xử lý ảnh, phân tích địa hình, địa vật cùng các dấu mốc đặc trưng xuất hiện trong ảnh.
Những chi tiết như thủy đài, bốn dãy nhà hai tầng của cư xá Bắc Hải và các rãnh chôn được đối chiếu tỉ mỉ, qua đó xác định cả ba bức ảnh đều ghi lại cùng một sự kiện tại cùng một địa điểm, vào khoảng 8 - 10h sáng 12.2.1968. Người chụp đứng quay lưng về phía đường Lê Văn Duyệt (nay là đường Cách Mạng Tháng 8).
Để kiểm chứng kết quả, nhóm sử dụng khối lượng lớn tư liệu, gồm ảnh vệ tinh DS, D3C, Maxar, Airbus; không ảnh do quân đội Pháp chụp năm 1951; nhiều bộ bản đồ Sài Gòn qua các thời kỳ; báo cáo quân sự, hồ sơ giải tỏa nghĩa trang Đô Thành để xây dựng công viên Lê Thị Riêng, cùng lời kể của các nhân chứng. “Sau khi đối chiếu hàng chục nguồn tư liệu, nhóm xác định khu vực trong ảnh chính là nghĩa trang Đô Thành (Chí Hòa - Sài Gòn) trước đây, nay thuộc Công viên Lê Thị Riêng” - ông Thắng nói.
Tiếp đó, nhóm nghiên cứu áp dụng phương pháp chuyển đổi hệ quy chiếu, kết hợp chồng xếp không ảnh và ảnh vệ tinh qua nhiều giai đoạn để xác định vị trí các rãnh chôn. Kết quả khoanh vùng được 3 khu vực nghi là rãnh mộ tập thể, có diện tích khoảng 500 - 1.200m2, nằm gần hồ câu cá phía sau Nhà truyền thống của công viên Lê Thị Riêng.
Các dữ liệu khi đối chiếu với thủy đài trong khuôn viên nhà thờ Thánh Đường và đường Nguyễn Giản Thanh đều trùng khớp, củng cố nhận định khu vực này từng là nơi chôn cất tập thể, trong đó có nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.
Kết quả nghiên cứu sau đó được chuyển giao cho Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia). Trên cơ sở đó, Bộ Quốc phòng, Quân khu 7 và Ban Chỉ đạo 515 TPHCM chỉ đạo các lực lượng tiếp tục rà soát tài liệu, gặp gỡ nhân chứng và khảo sát thực địa để làm rõ căn cứ phục vụ tìm kiếm.
Đi tìm ký ức của những nhân chứng
Theo Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung - Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo 515 TPHCM, muốn xác định đúng vị trí chôn cất phải bắt đầu từ nhân chứng. Đề xuất của Bộ Tư lệnh TPHCM, Ban Chỉ đạo 515 TPHCM đã phối hợp với các cơ quan báo chí và cộng đồng mạng tìm kiếm ba em nhỏ xuất hiện trong những bức ảnh lịch sử năm 1968.
Ngày 31.5.2026, đoàn khảo sát đầu tiên có mặt tại Công viên Lê Thị Riêng. Các nhân chứng trực tiếp dẫn đoàn đối chiếu từng mốc địa hình, dấu tích còn lưu trong ký ức. Những chỉ dẫn này cơ bản trùng khớp với kết quả nghiên cứu từ bản đồ quân sự, ảnh lịch sử và ảnh vệ tinh.
Để bảo đảm độ chính xác, Bộ Tư lệnh TPHCM nhiều lần gặp gỡ từng nhân chứng. Mỗi lời kể đều được ghi âm, lập sơ đồ, đánh dấu trên bản đồ số và chỉ đưa vào diện khảo sát khi được nhiều nguồn tư liệu kiểm chứng.
Trong số các nhân chứng, ông Võ Huy Định (75 tuổi), vẫn mưu sinh bằng nghề bán vé số, đã gác lại công việc để đồng hành cùng đoàn khảo sát suốt ba ngày. Cùng với ông Định, một nhân chứng khác là ông Nguyễn Thành Phước (70 tuổi) cũng luôn sẵn sàng có mặt mỗi khi lực lượng tìm kiếm cần bổ sung thông tin thực địa.
Khoa học hiện đại góp phần giải mã quá khứ
Từ ngày 15.6.2026, Bộ Tư lệnh TPHCM phối hợp với Viện Thiết kế (Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật), Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên và Công ty Cổ phần Cấp nước Bến Thành sử dụng radar xuyên đất khảo sát tại ba khu vực trong Công viên Lê Thị Riêng.
Sau bốn ngày khảo sát độc lập, cả bốn đơn vị đều xác định hai khu vực có tín hiệu dị thường dưới lòng đất, tạo cơ sở khoa học quan trọng để tổ chức đào thăm dò.
Ngày 23.6.2026, những nhát cuốc đầu tiên được thực hiện tại điểm A. Sau hai ngày bóc tách từng lớp đất, lực lượng tìm kiếm phát hiện cấu trúc một rãnh chôn tập thể, tiếp đó là những mảnh tăng võng và những bộ hài cốt đầu tiên.
Không có tiếng reo vui, chỉ có sự lặng im và những ánh mắt đỏ hoe của cán bộ, chiến sĩ Bộ Tư lệnh TPHCM khi những người đồng đội sau gần 60 năm được tìm thấy.
Kết quả bước đầu xác định một rãnh mộ dài khoảng 25m, rộng khoảng 3m, phát hiện 5 bộ hài cốt cùng nhiều mẫu xương và di vật. Đây được nhận định là một trong ba rãnh mộ tập thể xuất hiện trong các bức ảnh lịch sử năm 1968, khẳng định hướng nghiên cứu là đúng và mở ra hy vọng tiếp tục tìm thấy các rãnh mộ còn lại.
Ngay sau đó, Bộ Tư lệnh TPHCM tham mưu Ban Chỉ đạo 515 TPHCM và Quân khu 7 chuẩn bị đầy đủ điều kiện cho giai đoạn quy tập, từ sở chỉ huy lâm thời, khu vực lấy mẫu ADN, nhà quàn đến huy động các Đội K70, K71, K72, K73 và các tổ chuyên môn. Mục tiêu là bảo đảm công tác quy tập diễn ra đúng quy trình, trang nghiêm, chặt chẽ và an toàn, để hành trình đưa các liệt sĩ trở về được trọn vẹn nghĩa tình.
