Áp lực dồn lên thị trường xăng dầu
Thông tin tại cuộc họp tổ điều hành thị trường trong nước thường kỳ quý I diễn ra sáng 9/4 cho thấy, quý I/2026 ghi nhận một giai đoạn đặc biệt của thị trường năng lượng toàn cầu khi xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng dầu mỏ, kéo theo những biến động giá chưa từng có trong nhiều năm trở lại đây. Theo đánh giá của đại diện Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, chỉ trong hơn một tháng, giá dầu thế giới đã tăng mạnh, với nhiều thời điểm tăng tới khoảng 60% so với trước khi xảy ra xung đột.
Đại diện Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam phát biểu tại cuộc họp.
Điểm đáng lưu ý là lần biến động này mang tính chất khác biệt so với giai đoạn xung đột Nga - Ukraine năm 2022. Nếu trước đây, nguồn cung có thể được bù đắp từ các khu vực khác, thì hiện nay, khu vực Trung Đông - vốn là “trái tim năng lượng” của thế giới lại bị tác động trực tiếp, làm thu hẹp đáng kể nguồn cung toàn cầu.
Đặc biệt, sự gián đoạn tại các tuyến vận chuyển chiến lược như eo biển Hormuz đã tạo ra hiệu ứng dây chuyền, khiến giá các sản phẩm xăng dầu thành phẩm tăng mạnh. Trong đó, dầu diesel - loại nhiên liệu thiết yếu cho sản xuất và vận tải ghi nhận mức tăng đột biến, có thời điểm tăng hàng chục USD mỗi thùng chỉ trong thời gian ngắn.
Ông Trần Ngọc Năm - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) nhấn mạnh, mức tăng của dầu thô chưa phản ánh đầy đủ áp lực thực tế. “Dầu thô có thể tăng hơn 60%, nhưng diesel - nguồn nhiên liệu phục vụ sản xuất có thời điểm tăng từ khoảng 97 USD lên gần 291 USD/thùng, tức tăng trên 300%”, ông cho biết.
Diễn biến này tạo ra áp lực rất lớn lên chi phí sản xuất, vận tải và mặt bằng giá trong nước. Không chỉ vậy, phụ phí thị trường xăng dầu cũng tăng đột biến, từ mức 1-3 USD/thùng trước đây lên tới 70 USD/thùng đối với diesel - một mức chưa từng có tiền lệ, kể cả trong giai đoạn khủng hoảng xăng dầu năm 2022.
Trong bối cảnh đó, thị trường xăng dầu trong nước đứng trước nguy cơ “sốc kép”: vừa chịu áp lực tăng giá đầu vào, vừa đối mặt với rủi ro đứt gãy nguồn cung.
Trước những biến động phức tạp, công tác điều hành thị trường xăng dầu đã được triển khai với cường độ cao và sự vào cuộc đồng bộ của nhiều cấp, nhiều ngành.
Đại diện Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam đánh giá cao vai trò điều hành của Bộ Công Thương khi đã kịp thời ban hành các giải pháp điều chỉnh giá, đảm bảo bám sát diễn biến thị trường thế giới. Đây là yếu tố quan trọng giúp hạn chế độ trễ chính sách và giảm thiểu tác động lan tỏa đến nền kinh tế.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Ngọc Năm cho biết, chưa bao giờ lĩnh vực xăng dầu nhận được sự quan tâm lớn như hiện nay. Từ sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng Bí thư Tô Lâm đến việc Chính phủ thành lập Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ về bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông, tất cả đều cho thấy quyết tâm giữ vững ổn định thị trường.
Ông Trần Ngọc Năm - Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex).
Một trong những công cụ quan trọng được sử dụng là Quỹ bình ổn giá xăng dầu và các biện pháp tài chính. Việc Chính phủ ban hành nghị quyết tạm ứng khoảng 8.000 tỷ đồng để điều hành giá đã góp phần kiềm chế đà tăng của chỉ số giá tiêu dùng. Theo ông Năm, nếu không có các biện pháp này, mặt bằng giá trong nước sẽ chịu áp lực lớn hơn rất nhiều.
Song song với đó, công tác kiểm tra, giám sát thị trường cũng được tăng cường nhằm ngăn chặn các hành vi đầu cơ, găm hàng. Các đoàn kiểm tra của Bộ Công Thương, Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường địa phương đã vào cuộc, góp phần giữ kỷ luật thị trường.
Tuy nhiên, thực tế vận hành cho thấy những khó khăn không nhỏ. Trong bối cảnh giá biến động mạnh, tâm lý thị trường dễ bị tác động. Khi giá có xu hướng tăng, một số thương nhân có thể có xu hướng giữ hàng chờ giá. Ngược lại, khi giá giảm sâu, doanh nghiệp lại có xu hướng hạn chế nhập hàng để tránh rủi ro.
Petrolimex với vai trò doanh nghiệp đầu mối lớn mỗi ngày cung ứng khoảng 32.000m³ xăng dầu ra thị trường, song có thời điểm tăng lên tới 51.000m³ để đáp ứng nhu cầu. Điều này cho thấy áp lực rất lớn trong việc đảm bảo nguồn cung liên tục.
Dù vậy, theo khẳng định của ông Trần Ngọc Năm, trong mọi hoàn cảnh, ưu tiên cao nhất vẫn là đảm bảo nguồn cung cho thị trường. “Các yếu tố khác có thể cân nhắc, nhưng nguồn cung là số một”, ông nhấn mạnh.
Bài toán dài hạn: Dự trữ và hoàn thiện cơ chế chính sách
Bên cạnh các giải pháp ngắn hạn, vấn đề đặt ra cho thị trường xăng dầu Việt Nam là tăng cường năng lực ứng phó dài hạn trước các cú sốc bên ngoài.
Thị trường xăng dầu Việt Nam thời gian qua chịu ảnh hưởng mạnh của xung đột thế giới.
Theo đại diện Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, một trong những nhiệm vụ cấp thiết là nâng cao năng lực dự trữ quốc gia. Hiện nay, quy mô dự trữ của Việt Nam vẫn còn hạn chế so với yêu cầu thực tiễn. Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu có thể bị gián đoạn bất cứ lúc nào, việc đầu tư xây dựng các kho dự trữ dầu thô và xăng dầu tại các trung tâm như Nghi Sơn, Dung Quất là hết sức cần thiết.
Tuy nhiên, bài toán không chỉ nằm ở hạ tầng, mà còn ở cơ chế tài chính và chi phí dự trữ. Nếu không có chính sách phù hợp, việc huy động nguồn lực xã hội tham gia dự trữ sẽ gặp nhiều khó khăn.
Một vấn đề khác cũng đang được đặt ra là hoàn thiện quy định liên quan đến xăng sinh học. Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho rằng, quy định về hàm lượng oxy trong xăng sinh học cần được xem xét điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn, tránh gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc tạo nguồn.
Trong khi đó, lộ trình triển khai xăng E10 cũng cần được tính toán thận trọng, đảm bảo cân đối giữa mục tiêu môi trường và khả năng cung ứng của thị trường.
Ở góc độ doanh nghiệp, sự ổn định của chính sách được coi là yếu tố then chốt. Bởi trong một thị trường biến động mạnh, mọi thay đổi về quy định đều có thể tác động trực tiếp đến chi phí và khả năng cung ứng.
Thị trường xăng dầu không chỉ là một lĩnh vực kinh doanh, mà còn là “mạch máu” của nền kinh tế. Mọi biến động của thị trường này đều có thể lan tỏa đến sản xuất, tiêu dùng và đời sống xã hội.
Quý I/2026 cho thấy một thực tế rõ ràng: Trong bối cảnh thế giới đầy bất định, năng lực điều hành trong nước chính là giải pháp quan trọng nhất để giảm thiểu rủi ro. Từ việc điều hành giá linh hoạt, sử dụng công cụ tài chính, đến kiểm soát thị trường và đảm bảo nguồn cung, các giải pháp đã phát huy hiệu quả, giúp thị trường xăng dầu trong nước không rơi vào tình trạng khủng hoảng. Tuy nhiên, những biến động vừa qua cũng là lời cảnh báo về tính dễ tổn thương của thị trường trước các cú sốc bên ngoài. Điều này đòi hỏi một tầm nhìn dài hạn hơn, trong đó dự trữ năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và hoàn thiện thể chế sẽ là những trụ cột quan trọng.
Quý I/2026, thị trường xăng dầu thế giới biến động mạnh khi giá dầu thô tăng trên 60%, trong khi dầu diesel - nhiên liệu chủ lực của sản xuất có thời điểm tăng hơn 300%, từ khoảng 97 USD lên gần 291 USD/thùng. Phụ phí thị trường cũng tăng đột biến, từ mức 1-3 USD lên tới 70 USD/thùng.
