Hạ tầng trạm sạc xe điện tăng trưởng nhanh
Theo Bộ Công Thương, những năm gần đây, thị trường xe điện tại Việt Nam phát triển nhanh, với sự tham gia ngày càng nhiều của các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp trong nước và doanh nghiệp nhập khẩu. Năm 2023 có 15.676 xe ôtô điện thuần được tiêu thụ, trong đó 15.486 xe được sản xuất, lắp ráp trong nước và 190 xe nhập khẩu.
Trong 6 tháng đầu năm 2024, số lượng ôtô điện thuần được tiêu thụ đạt 17.536 xe, trong đó 17.482 xe được sản xuất, lắp ráp trong nước và 54 xe nhập khẩu. Các số liệu này cho thấy tốc độ tăng trưởng đáng kể của phương tiện điện và nhu cầu tương ứng đối với hạ tầng sạc. Một mạng lưới lớn đã phát triển khoảng 150.000 cổng sạc với công suất đến 360 kW trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, hiện vẫn thiếu một văn bản kỹ thuật thống nhất, phân định đầy đủ các yêu cầu đối với bản thân trụ sạc cũng như toàn bộ hệ thống trạm sạc sau khi lắp đặt và đưa vào vận hành.
Khoảng trống này đang đặt ra không ít khó khăn cho chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, thi công và cơ quan quản lý tại địa phương. Từ những vấn đề cơ bản như bố trí mặt bằng, tổ chức giao thông, nền móng, thoát nước, khoảng cách phục vụ thao tác đến các biện pháp bảo vệ chống va chạm đều cần có những yêu cầu cụ thể, thống nhất để áp dụng trong thực tế.
Một vấn đề đáng lưu ý khác là hệ thống cấp điện cho các trạm sạc. Hiện việc lựa chọn cấp điện áp, tính toán công suất, hệ số đồng thời, phương án đấu nối, đo đếm, kiểm soát chất lượng điện năng và quản lý phụ tải vẫn thiếu hướng dẫn tích hợp dành riêng cho loại hình công trình này.
Các yêu cầu liên quan trực tiếp đến an toàn điện cũng cần được chuẩn hóa. Trong đó, có thiết bị bảo vệ dòng dư (RCD), phát hiện dòng dư một chiều, bảo vệ quá dòng, ngắn mạch, xung sét, hệ thống nối đất và cơ chế ngắt điện khẩn cấp. Những yêu cầu này cần được áp dụng thống nhất giữa từng trụ sạc với toàn bộ hệ thống phân phối điện nội bộ của trạm. Đối với công tác phòng cháy, chữa cháy (PCCC), việc bố trí phương tiện chữa cháy, biển cảnh báo, nội quy, tiêu lệnh, điều kiện phải ngừng khai thác cũng như quy trình phối hợp xử lý khi xảy ra sự cố cần được xác định rõ, đồng bộ với các quy định chuyên ngành hiện hành.
Từ thực tiễn trên, việc xây dựng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về trụ sạc và trạm sạc xe điện là yêu cầu cần thiết, cấp bách, phù hợp với tốc độ phát triển của thị trường cũng như yêu cầu quản lý Nhà nước. QCVN này không nhằm thay thế các quy chuẩn chuyên ngành hiện hành. Thay vào đó, quy chuẩn cần đóng vai trò thiết lập “khung” yêu cầu kỹ thuật tối thiểu và xác định rõ các điểm giao diện, qua đó bảo đảm những quy định liên quan đến sản phẩm, điện lực, PCCC, xây dựng, đo lường và dữ liệu được áp dụng thống nhất, đồng bộ trong quá trình đầu tư, vận hành trụ sạc và trạm sạc xe điện.
Loạt quy chuẩn mới
Đối với trụ sạc, dự thảo QCVN quy định các yêu cầu về kết cấu, an toàn điện, chống điện giật, bảo vệ quá tải và ngắn mạch, tương thích điện từ, truyền thông và các yêu cầu riêng đối với trụ sạc DC. Thiết bị cũng phải ghi rõ thông tin về nhà sản xuất, kiểu loại, điện áp, dòng điện, công suất, cấp bảo vệ IP, nhiệt độ làm việc và năm sản xuất. Trụ sạc phải có giao diện, hướng dẫn lắp đặt và sử dụng bằng tiếng Việt; đồng thời đáp ứng các yêu cầu về chứng nhận, công bố hợp quy, gắn dấu hợp quy và kiểm tra chất lượng hàng nhập khẩu.
Với trạm sạc, dự thảo đưa ra yêu cầu theo toàn bộ vòng đời, tập trung vào mặt bằng, hạ tầng, an toàn thiết bị, phòng cháy chữa cháy, cấp điện và đấu nối. Đáng chú ý, thiết bị đo tại trạm sạc phải bảo đảm yêu cầu về đo lường, hiển thị điện năng, đơn giá, phí dịch vụ, thời gian và tổng tiền, đồng thời có khả năng lưu trữ, truy xuất dữ liệu. Quy định này nhằm giúp người dùng kiểm soát giao dịch, so sánh dịch vụ và hạn chế khiếu nại về tính cước.
Trạm sạc công cộng cũng phải có hệ thống giám sát trạng thái, cảnh báo, điện áp, công suất; dữ liệu đo lường và thanh toán phải được đồng bộ, sao lưu và bảo vệ khỏi nguy cơ bị sửa đổi. Đối với trạm tích hợp điện mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) hoặc nguồn điện phân tán, chủ đầu tư phải bảo đảm an toàn, kiểm soát nguy cơ phát ngược điện và tuân thủ quy định về đấu nối.
Do trạm sạc có kết nối mạng và thanh toán điện tử, dự thảo cũng yêu cầu các giải pháp xác thực, phân quyền, sao lưu dữ liệu và xử lý sự cố. Việc thu thập dữ liệu người dùng phải tuân thủ quy định pháp luật. Loạt quy chuẩn mới dự kiến áp dụng đối với các trạm sạc đặt tại nơi công cộng, bãi đỗ xe tập trung và trạm dừng nghỉ. Với trạm sạc được lắp đặt trong công trình, ngoài các yêu cầu chung còn phải đáp ứng quy định về xây dựng và PCCC.
